Dijital Obezitenin Lise Öğrencilerinde Sınıf İçi Akran Etkileşim Kalitesi Üzerindeki Etkilerinin Bulanık Mantıkla İncelenmesi
Öz/Abstract
Dijital obezite, bireylerin dijital cihazları ve sosyal medya platformlarını aşırı, kontrolsüz ve bilinçsiz biçimde kullanmaları sonucunda ortaya çıkan ve bireyin sosyal, akademik ve psikolojik işlevselliğini olumsuz etkileyebilen önemli bir psikososyal risk faktörü olarak değerlendirilmektedir. Özellikle ergenlik döneminde dijital içeriklere uzun süre maruz kalmanın yüz yüze sosyal etkileşimlerin azalmasına, akademik sorumlulukların aksamasına ve psikolojik iyi oluş düzeyinde düşüşe yol açabildiği belirtilmektedir. Bu araştırma, lise öğrencilerinin dijital obezite düzeyleri ile sınıf içi akran etkileşim kalitesi arasındaki ilişkinin bulanık mantıksal modelleme yöntemi kullanılarak incelenmesini amaçlamaktadır. Araştırmada veriler, gönüllülük esasına dayalı olarak aynı formda yer alan iki ayrı ölçme aracı aracılığıyla toplanmıştır. Birinci ölçme aracı olan Dijital Obezite Anketi, öğrencilerin dijital cihaz kullanım alışkanlıklarını, sosyal medya etkinliklerini, çevrim içi bağımlılık eğilimlerini ve dijital içerik tüketim sürelerini çok boyutlu biçimde değerlendirmektedir. İkinci ölçme aracı olan Sınıf İçi Akran Etkileşim Kalitesi Anketi ise öğrencilerin sınıf arkadaşlarıyla olan ilişkilerini güven, paylaşım, sosyal destek, grup içi katılım, kabul görme ve iletişim kalitesi boyutları üzerinden incelemektedir. Araştırma kapsamında elde edilen veriler, sosyal ve psikolojik olguların keskin sınırlar yerine derecelendirme yoluyla değerlendirilmesine olanak tanıyan bulanık mantık modelleme yöntemi ile analiz edilmiştir. Bu yöntem sayesinde dijital obezite ve akran etkileşim kalitesi gibi süreklilik gösteren kavramlar, 0 ile 1 arasında değişen üyelik dereceleri aracılığıyla modellenmiştir. Analiz sonuçları, öğrencilerin dijital cihaz kullanım süreleri ve sosyal medya etkinlikleri arttıkça dijital obezite düzeylerinin yükseldiğini ve buna paralel olarak sınıf içi akran etkileşim kalitesinin azalma eğilimi gösterdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle dijital cihazlara erişememe durumunda yaşanan huzursuzluk, sosyal medyanın sık kontrol edilmesi ve çevrim içi etkileşimlerin yüz yüze ilişkilerin önüne geçmesi gibi davranışların sınıf içi sosyal ilişkiler üzerinde olumsuz etkiler oluşturabildiği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda lise öğrencilerinin dijital obezite riskine karşı bilinçlendirilmesi, sağlıklı ve dengeli teknoloji kullanımını destekleyen eğitim programlarının geliştirilmesi ve öğrencilerin akran etkileşimlerini güçlendirmeye yönelik okul temelli önleyici uygulamaların yaygınlaştırılması önerilmektedir. Bu yönüyle çalışma, dijital çağda öğrencilerin daha dengeli teknoloji kullanımı geliştirmelerine ve nitelikli sosyal ilişkiler kurmalarına katkı sağlayabilecek bir model sunmaktadır.
Digital obesity is considered a significant psychosocial risk factor that emerges when
individuals use digital devices and social media platforms excessively, uncontrollably, and
unconsciously, potentially affecting their social, academic, and psychological functioning.
Particularly during adolescence, prolonged exposure to digital content may lead to reduced
face-to-face social interactions, disruptions in academic responsibilities, and a decline
in psychological well-being. This study aims to examine the relationship between high
school students’ digital obesity levels and the quality of in-class peer interaction using a
fuzzy logic modeling approach. The data were collected on a voluntary basis using two
separate measurement tools included in the same survey form. The first instrument, the
Digital Obesity Questionnaire, evaluates students’ digital device usage habits, social media
activities, online addiction tendencies, and digital content consumption durations in a
multidimensional manner. The second instrument, the In-Class Peer Interaction Quality
Questionnaire, examines students’ relationships with their classmates through dimensions
such as trust, sharing, social support, group participation, acceptance, and communication
quality. The data obtained in the study were analyzed using the fuzzy logic modeling
method, which allows social and psychological phenomena to be evaluated through degrees
rather than sharp boundaries. Through this approach, inherently continuous concepts such
as digital obesity and peer interaction quality were modeled using membership degrees
ranging between 0 and 1. The results indicate that as students’ digital device usage time
and social media activities increase, their digital obesity levels also rise, while the quality
of in-class peer interaction tends to decrease. In particular, behaviors such as discomfort
experienced when unable to access digital devices, frequent social media checking, and
online interactions replacing face-to-face communication were found to have negative
effects on in-class social relationships. Based on these findings, it is recommended to
raise awareness among high school students about the risks of digital obesity, to develop
educational programs that promote balanced technology use, and to implement schoolbased
preventive practices aimed at strengthening peer interactions. In this respect, the
study offers a practical and applicable model that may contribute to healthier technology
use and stronger social relationships among students in the digital age.
Kaynakça/References
Altaş, İ. H. (1999). Bulanık mantık: bulanıklılık kavramı. Enerji, Elektrik, Elektromekanik- 3e, 62, 80-85.
Bayrak, T., ve Cihan, B. (2021). Yeni Medyada Bağımlılık Sonucu Gelişen Dijital Obezite Olgusu. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 5(1), 78-94.
Çevik, U. B., ve Atıcı, Y. D. D. M. (2008). Lise 3. Sınıf Öğrencilerinin Arkadaşlık İlişkilerinin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 35-50.
Demirci, S. (2024). Ergenlerde dijital oyun bağımlılığı ile akran ilişkileri, analitik düşünme becerileri ve fiziksel aktivite yeterlilikleri arasındaki ilişkisinin incelenmesi.
Demirel, S. D. (2024). Dijital Çağda Çocukluk ve Dijital Bağımlılıkların Anahtar Kavramı Olarak Dijital Obezite: Gazete Haberleri Üzerinden Betimsel Bir Analiz. Social Mentality And Researcher Thinkers Journal (Smart Journal), 9(68), 2829-2842.
Ektiricioğlu, C., Arslantaş, H., ve Yüksel, R. (2020). Ergenlerde çağın hastalığı: Teknoloji 11
bağımlılığı. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 29(1), 51-64.
Işıklı, Ş. (2008). Bulanık mantık ve bulanık teknolojiler. Ankara Üniversitesi, DTCF, Felsefe Bölümü, Doktora Öğrencisi Tezi, 1-19.
Kalip, K., ve Çöl, M. (2020). Teknolojiyle Bağlantılı Yeni Davranışsal Bozukluklar/ RecentBehavıoralDısordersDueToTechnology. EstüdamHalk Sağlığı Dergisi, 5(2), 318-333.
Kaya, Z., Vangölü, M. S., Özdemir, M., ve Marufoğlu, M. (2023). Lise Öğrencilerinin Dijital Bağımlılık ve İyi Oluş Düzeylerinin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi/ An Investigation of High School Students’ Levels of Digital Addictionand Well- Beingaccording to Some Variables. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(1), 117-138.
Keskenler, M. F., ve Keskenler, E. F. (2017). Bulanık mantığın tarihi gelişimi. Takvim-i Vekayi, 5(1), 1-10.
Tonkuş, M. B., Hacıosmanoğlu, Ş. Ü., & Köse, S. (2024) İnternet Bağımlılığının Akran İlişkilerine Etkisi. Yeni Yüzyıl Journal of Medical Sciences, 5(3), 101-110.
Tuncay, P. Y., Bozdoğan, K. E., ve Bozdoğan, E. (2023). Ergenlerde dijital oyun bağımlılığı ve aile içi iletişim arasındaki ilişkinin incelenmesi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 10(2), 177-195.
Yıkılmaz, D. (2025). Ergenlerde Dijital Oyun Bağımlılığı ile İletişim Becerilerinin Okul Bağlılığı ile İlişkisi. SOSYAL GELİŞİM DERGİSİ, 3(1), 83-95.
WEB-1, 2017. Teknolojiye Bağımlı Yaşama!. Türkiye Yeşilay Cemiyeti, ISBN 978-605-9090- 33-9 7. Baskı, 2017, İstanbul.