Yıl/Year: 2024• Cilt/Vol: 7 • Sayı/Num:13 • Güz/Autumn

Editörün Notu

Sevgili Okuyucular,
Dijital teknolojilerin toplumsal dokuyu dönüştürdüğü çağın içinden geçerken insan kendine özgü yeni bir varoluş alanında hareket ediyor. Ailenin sıcak iç mekânından devletin soğuk bürokratik yapısına, öğrencinin zihinsel emeğinden pedagojik söylemin ahlaki temellerine kadar her düzeyde ortaya çıkan değişim, teknolojinin yalnızca bir araç olarak değil, bir düşünme ortamı olarak işlediğini gösteriyor. ISophos Dergisi’nin 13. sayısı bu dönüşümün üç önemli yüzünü aynı teorik hat üzerinde buluşturuyor.

Sahra Kıratlı Acar, “Ebeveynlikte Ekran Kullanımı: Türk Ailelerin Dijital Boşvermişlik Sorunu” başlıklı araştırmada, aile içinde ekranlarla kurulan ilişkiyi gündelik alışkanlıkların ötesine taşıyarak ebeveynliğin yapısal bir dönüşüm yaşadığını ortaya koyuyor. Ebeveyn, çocuğun gelişim süreciyle kurduğu bağı ekranın pasif konforuna bıraktığında ilişkisel alan giderek zayıflıyor. Dijitalleşme, pedagojik sorumluluğun sessizce eridiği yeni bir boşluk yaratıyor. Bu boşluk, çocukluk deneyiminin büyük bölümünü dikkat ekonomisinin akışkan yapısına devreden kırılgan bir zemin oluşturuyor. Makale aileyi merkezinden iten ve ebeveynliği edilginleştiren dijital atmosferi derinlikli biçimde analiz ediyor.

Esin Özçelik ve Şevki Işıklı, “Dijital Egemenlik ve Ulus Devletin Dönüşümü: Teknoloji Devlerinin Yükselişi, Algoritmik Yönetişim ve Küresel Güç Dengeleri” başlıklı makalede, siyasal düşüncenin temel kavramlarını dijital çağın yeniden şekillendirdiği eleştirel bir alan üzerinden okuyor. Araştırma makalesi, egemenliğin artık yalnız sınırlar ve hukukla değil veri, algoritma ve platform mimarileriyle kurulduğunu gösteriyor. Teknoloji devleri dijital altyapıları kontrol ettikçe ulus devlet kavramı yeni bir sınanmayla karşılaşıyor. Bu çalışma, modern iktidarın fiziksel coğrafyadan koparak dijital mekânlara taşınan yeni formunu analiz ediyor ve politik düşüncenin geleceğini belirleyecek temel soruyu soruyor: Egemenlik hangi zeminde hüküm sürüyor?

Zerrin Yıldırım, Gamze Öztürk, Hatice Ülkü Şahinoğlu ve Esra Yıldırım, “Yapay Zekâ Destekli Ödevlerde Etik Kullanım Rehberi: Tasarım ve Etkililik Analizi” başlıklı makalesi, yapay zekânın eğitim alanında hızla yaygınlaşan kullanımlarını etik açıdan değerlendiren kapsamlı bir araştırma sunuyorlar. Öğrenci, bilgiye erişim konusunda büyük bir kolaylık yaşarken zihinsel emeğin niteliği, özgünlük anlayışı ve sorumluluk duygusu yeni bir sınavdan geçiyor. Çalışma, yapay zekâ kullanımını salt teknik bir araçsallık olarak görmeyip etik ilkelere dayalı bir öğrenme rehberi geliştirilmesinin zorunluluğuna işaret ediyor. Böylece eğitim alanında “bilgi” kavramının yeniden tanımlandığı bir eşikle karşı karşıya olduğumuzu ortaya koyuyor.

Her üç makale birbirinden uzak alanlara yönelse de aynı temel soruda buluşuyor: Dijital çağ insanı hangi değerlerle şekillendiriyor?
• Ailede yakınlığın, yerini ekranın nötr konforuna bıraktığı bir ilişki modeli
• Devletin egemenliğinin, algoritmik düzenlerin teknik kudretiyle sınandığı bir siyasal çerçeve
• Öğrencinin öğrenme emeğinin, yapay zekânın hızına karşı kendi etik bilinciyle yeniden kurulduğu bir epistemik alan
Bu kesişme, dijital dünyanın sadece teknolojik değil aynı zamanda aile, devlet ve öğrenmede ahlaki, politik ve felsefi bir dönüşüm yarattığını gösteriyor.
ISophos Dergisi’nin bu 13. Sayısı, bu dönüşümün izlerini takip eden güçlü bir düşünsel bütünlük sunuyor.

ISophos – Editör

Prof. Dr. Şevki IŞIKLI